Uitgeverij W.v.d Oever
Lange Brugstraat 9 4871 Cl Etten-Leur 076-5015160 wvdoever@gmail.com In Bridgend in Zuid-Wales hebben het afgelopen jaar zeventien jongeren zelfmoord gepleegd. Dinsdag werd het laatste slachtoffer ontdekt: een meisje dat zich had opgehangen aan een boom. Vorige week stierf de 15-jarige Nathaniel Pritchard uit Bridgend nadat hij zich had geprobeerd te verhangen en vervolgens twee dagen in coma had gelegen. Zijn twintigjarige nicht Kelly Stephenson maakte een paar dagen later een einde aan haar leven toen ze over Nathaniels zelfmoord had gehoord.
Internationaal wordt met afschuw op de zelfmoorden gereageerd, vooral omdat onduidelijk is wat de oorzaken zijn: is er sprake van ‘besmetting’? Hitsten de jongeren elkaar via internet op? De inwoners van Bridgend, politie, onderwijzers en welzijnswerkers zijn zenuwachtig op zoek naar mogelijke redenen. Er is gespeculeerd over een zelfmoordpact op internet, maar dat is woensdag door de politie krachtig ontkend. ,,Absolute onzin’‘, zei woordvoerster Carwyn Jones van de politie hierover tijdens een persconferentie.
De politie ontkende ook dat de slachtoffers beïnvloed zouden zijn door websites waarop zelfmoord wordt verheerlijkt. Op de profielsite Bebo, vergelijkbaar met Hyves, zou sprake zijn van een groei van ‘herinneringsmuren’ voor degenen die zelfmoord pleegden, en waar honderden jongeren lovende woorden aan de overledenen wijdden. Het wekt de indruk dat als je er niet meer bent, je als held voortleeft op internet. Deze ‘romantisering’ van zelfmoord zou jongeren op zelfmoordgedachten brengen. Maar volgens de politie is ook deze relatie niet te leggen.
Beïnvloeding
Terwijl de politie onderzoek doet, neemt de bezorgdheid over de invloed van internet op zelfmoordgedachten onder jongeren wel toe. Terecht, denkt Gwendolyn Portzki, coördinator van de eenheid voor zelfmoordonderzoek aan de Universiteit van Gent. ,,Er zijn uiterst gevaarlijke sites die een onrealistisch en romantisch beeld van zelfmoord ventileren. Je wordt er op het idee gebracht dat zelfmoord een goede oplossing voor problemen is.’‘
Portzki heeft de sites zelf nooit gezien, maar weet dat ze er zijn. Overigens zijn stabiele en gezonde jongeren volgens haar niet gevoelig voor deze sites. ,,Ze zijn alleen gevaarlijk voor jongeren die al kwetsbaar zijn en problemen hebben.’‘
Informatie over zelfmoord die via internet wordt verstrekt, is voor jongeren wel gevaarlijker dan voor volwassenen, denkt de onderzoekster. ,,Adolescenten zijn gevoelig voor beïnvloeding op welk gebied dan ook. Verkeerde informatie via kranten, televisie en internet kan daardoor invloed hebben. Bovendien is de puberfase altijd een moeilijke tijd. Je zou dus kunnen zeggen dat jongeren tot een kwetsbare groep behoren. Ze zijn cognitief nog niet sterk genoeg om nep altijd van echt te onderscheiden en om te relativeren.’‘
Veel zorgvuldiger dan dat nu gebeurt, moeten de risico’s van het internet ook wat betreft de beïnvloeding bij zelfmoordgedachten worden gevolgd, denkt Erik Jan de Wilde, werkzaam bij het Nederlands Jeugd Instituut en deskundige op het gebied van zelfmoord. ,,We laten jongeren maar een beetje surfen omdat we denken dat we er toch geen grip op krijgen. Maar dat kan wel via bijvoorbeeld waarschuwingspagina’s die gekoppeld worden aan sites met risicovolle informatie. Er zijn dergelijke experimenten bekend bij risicovolle pagina’s over anorexia. Bezoekers van zo’n pagina lezen eerst dat de informatie die ze onder ogen gaan krijgen, gevaarlijk is. Als ze willen, kunnen ze daarna alsnog de pagina bezoeken.’’ Of als gevolg van internet zelfmoord onder jongeren toeneemt, weet De Wilde niet. ,,Het aantal zelfmoorden in Nederland onder jongeren is al jaren constant.’‘
Saillant detail hierbij levert Ad Kerkhof, hoogleraar klinische psychologie en suïcidepreventie aan de Vrije Universiteit. Kerkhof doet al jaren onderzoek naar zelfmoord en recent ontdekte een student van hem dat er in het Nederlands geen prosuïcidewebsites bestaan, waarop zelfmoord wordt geromantiseerd en verheerlijkt. ,,Hij heeft ze in ieder geval niet gevonden’‘, zegt Kerkhof. ,,Het zou best kunnen dat jongeren elkaar via internet opjuinen en aanzetten tot zelfmoord. Dergelijke websites zijn er in andere landen wel. Het effect ervan is door ons echter nooit onderzocht.’‘
Lang proces
Het is toch al ingewikkeld om de invloed van internet op zelfmoordgedachten bij jongeren precies te duiden, denkt Age Niels Holstein, secretaris van de Ivonne van de Ven-stichting, die zelfmoord als maatschappelijk probleem onder de aandacht wil brengen. ,,Iemand besluit meestal niet opeens zelfmoord te plegen, daar gaat vaak een lang proces aan vooraf. Dat proces noemen wij het suïcidale proces. Daarin komt een poging tot zelfmoord soms aan de oppervlakte en soms ook niet. Er zijn verschillende routes naar zelfmoord. In die routes zijn er risicofactoren en bekend is dat blootstelling aan de media daar een van is.’‘
Holstein zegt dat wat mensen uit de media oppikken, een rol kan spelen bij hoe het suïcidale gedrag zich ontwikkelt. ,,Daarom is er in Nederland ook een mediarichtlijn vastgesteld waarbij de afspraak is dat media terughoudend zijn bij hun berichtgeving over zelfmoord. Uitgangspunt hierbij is dat wetenschappelijk is aangetoond dat een zelfmoord een andere zelfmoord kan uitlokken.’‘
Ook al is de invloed van internet op zelfmoordgedachten moeilijk te onderzoeken, Holstein gelooft wel degelijk in het digitale gevaar. ,,Mensen die aan zelfmoord denken, willen eigenlijk niet eens zozeer dood. Ze willen een einde aan hun problemen maken, maar zien geen mogelijkheid daartoe. Als je op internet voortdurend leest dat zelfmoord een oplossing kan zijn, dan kun je daarvoor vallen.’‘
Verkeerde informatie over zelfmoord op het internet kan een risico zijn omdat internet zo’n laagdrempelig medium is, denkt Holstein. ,,Mensen praten niet snel over zelfmoordgedachten, maar op internet doen ze dat wel.’’ Dat benadrukt ook Marjolijn Antheunis, die onderzoek doet naar sociale netwerken op internet. Dankzij internet is het gemakkelijker dan vroeger om met gelijkgezinden over allerhande onderwerpen te praten, zegt de promovendus. Vroeger wist je niet wie er óók met zelfmoordgedachten rondliep, tenzij je elkaar kende. Nu kun je via internet gedachten hierover heel gemakkelijk en anoniem met anderen delen.’’ Politie Wales legt geen link, maar deskundigen waarschuwen voor digitale gevaren
[NB 23-2-2008, Reiny de Fijter]