Uitgeverij W.v.d Oever
Lange Brugstraat 9 4871 Cl Etten-Leur 076-5015160 wvdoever@gmail.comMichiel van Veen, eerst werkzaam op het Theresialyceum te Tilburg en met ingang van het huidige schooljaar docent levensbeschouwing aan het Odulphuslyceum eveneens in Tilburg heeft zich tijdens zijn studie aan de Christelijke Hogeschool te Ede ten doel gesteld een vakleerplan als afstudeeropdracht te schrijven. Zijn motivatie: “De keuze om een vakleerplan als afstudeeropdracht te schrijven lag voor de hand nadat het Theresialyceum had gekozen om het vak levensbeschouwing aan te bieden als examenvak binnen het combinatiecijfer. Tijdens mijn studie was binnen de lessen godsdienstpedagogiek het boek, “godsdienstpedagogiek van hoop”, van Bert Roebben een inspirerend werk gebleken, dat mij prikkelde verder te kijken dan de dagelijkse lespraktijk. In de voorbereiding op het schrijven van het vakleerplan heb ik samen met mijn collega Ingrid Toemen een consultatiemiddag van de besturenraad bezocht waarin het belang van een gedegen vakleerplan voor godsdienst/levensbeschouwing als examenvak werd toegelicht. Er werd een belangrijke motivatie gelegd onder het vakleerplan. Vervolgens bezocht ik een werkconferentie van de besturenraad op 15 februari 2008 waarin een voorzichtige blauwdruk werd geboden voor een stappenplan, om tot een vakleerplan te komen. Dit gebeurde aan de hand van het curriculumweb van de stichting leerplanontwikkeling. Op een vervolgconferentie op 19 november 2008 werd dit verder uitgewerkt en werd het belang van een gedegen visie en heldere doelstellingen als basis voor de lespraktijk benadrukt.” (pagina 10)
Van Veen begint zijn versie van het vakleerplan met een beschrijving en uitwerking van het zogenaamde curriculumweb, waarin een tiental componenten het mogelijk maken de onderwijspraktijk in kaart te brengen. Wie het curriculumweb nog niet kent, kan in zijn beschrijving een goed overzicht krijgen van de eisen waaraan een verantwoord vakleerplan zou moeten voldoen.
Het tweede deel van zijn vakleerplan voorziet in de beschrijving van de huidige onderwijspraktijk op zijn oude school. Hij geeft een overzicht van de lesinhouden zoals die momenteel aan de orde komen. Aan de hand van de componenten van het curriculumweb wordt de huidige onderwijspraktijk in kaart gebracht.
Van Veen schrijft in zijn inleiding: “Als derde onderdeel heb ik de documentatie en de onderzoeken die ik heb gedaan per component in een apart hoofdstuk samengevat. Deze informatie is te gebruiken als verdiepingsstof en verantwoording bij het vakleerplan. Per component verschilt de informatie die wordt geboden. Soms zijn het samenvattingen van literatuur die de grondslag is onder de onderwijspraktijk. Soms betreft het een beschrijving van eigen analyses van de onderwijspraktijk.
Het vierde onderdeel van het vakleerplan is een zelfevaluatie waarin ik mijn persoonlijke visie geef op verschillende onderdelen van de onderwijspraktijk. Dit document kan een vertrekpunt zijn om binnen de school en de sectie verder te spreken over de kwaliteitsverbetering van het vak levensbeschouwing. Bovendien heb ik hier een aantal onderwerpen verder uitgewerkt die een aanzet kunnen geven voor verdere bespreking en visie ontwikkeling van de sectie levensbeschouwing.”
De uitwerking is een document van ruim 100 pagina’s geworden. Het geheel overziend zou ik zeggen, dat het schrijven van een vakleerplan het nodige vraagt van een sectie levensbeschouwing. De basiselementen dienen gekend te zijn, de informatie betreffende de stand van zaken moet je overal vandaan halen en het vraagt de nodige tijd om alles leesbaar op papier te zetten. In het begin zal menigeen het gevoel hebben: “Waar ben ik mee bezig?” om hopelijk een eind verder te bemerken dat het zinvol en nuttig is een analyse te maken van de onderwijspraktijk van dit moment, om je vervolgens vragen te stellen als: “Is dit wat we echt willen? Hebben we een evenwichtig curriculum gezien van uit de competities die we van leerlingen en docenten vragen? Spoort ons bezig zijn met de nieuwste inzichten in de godsdienstpedagogiek?”
Het document van Van Veen geeft in de eerste 86 pagina’s een overzicht van doelstellingen, materialen, lesinhouden, docentenrol e.d. De laatste 15 pagina’s wijdt hij aan een evaluatie van het vakleerplan, een toekomstvisie op het vak levensbeschouwing en een visie op de rol van de docent. Daar zitten heel wat opmerkingen tussen die binnen een sectie tot kritische gedachtewisseling kan leiden. Wanneer mensen hun ideeën hardop uitspreken of schriftelijk formuleren, kan de uitkomst zijn dat men verder uit elkaar staat dan aanvankelijk gedacht wordt.
Het aanschaffen van een methode en daaruit lesgeven is daarbij een goede manier om kritische vragen naar elkaar te vermijden. De methode is per slot van rekening goed doordacht door de schrijvers en waarom zou je je dan verder drukmaken?
Mijn ideale setting na het lezen van Michiel van Veens proeve is:
• Werk met een groepje verschillende scholen om het analyseinstrument duidelijk te krijgen. Daarbij kan het eerste deel van Van Veen een goed hulpmiddel zijn, maar je moet er zelf ook in duiken om het in je vingers te krijgen.
• Laat iedere sectie een analyse maken van een onderdeel van het curriculumweb om een idee te krijgen van de verscheidenheid van visies en feitelijke situaties op de verschillende scholen. Deze afzonderlijke analyses kunnen de deelnemers inbrengen in de vergaderingen, waar een open gesprek plaats kan vinden over de overeenkomsten en verschillen.
• Met de gesprekken in het achterhoofd en op papier gezet gaat iedere sectie voor de eigen school aan de slag om de eigen situatie qua doelstellingen, lesinhouden en dergelijke opnieuw te doordenken en antwoord te geven op de vraag: “Wat kunnen we leren van wat de anderen ingebracht hebben?”
• Na het gezamenlijke gesprek en het eigen sectiegesprek kan verantwoord invulling gegeven worden aan het vakleerplan met het oog op de toekomst, voortbouwend op wat feitelijk reeds bereikt is.
Er is nog veel werk te doen. Het moet wel gedaan worden. Wie het vakleerplan van Van Veen wil lezen, kan het downloaden via http://www.uitgeverijwvdoever.nl/download/vakleerplan.pdf . [omvang van het bestand is 1,3 mb] Wie contact met Michiel van Veen wil opnemen: .(JavaScript must be enabled to view this email address).