Uitgeverij W.v.d Oever
Lange Brugstraat 9 4871 Cl Etten-Leur 076-5015160 wvdoever@gmail.com“Stel je een EK voor, dat 3 doden, honderden gewonden en 36 miljoen euro schade oplevert, wat zou je dan doen als verantwoordelijke voor de openbare orde?”
De vraag zo gesteld levert in bijna alle gevallen een afwijzing van een dergelijk EK op. Als blijkt dat het hier niet om een EK, maar om een doorsnee oud- en nieuwviering gaat, wordt er vaak heel anders gereageerd.
“Stel dat in zekere nacht door een terroristische aanslag 22 scholen in de as gelegd zouden worden. Dit feit zou dagenlang het nieuws beheersen. Nu is ditzelfde gebeurd tijdens Oudejaarsnacht en is het nieuws in de marge. De gevolgen voor scholieren, leerlingen, ouders en gemeenten van de getroffen scholen zijn echter precies hetzelfde. Welke scholen zijn volgend jaar het doelwit? Wanneer worden er nu eens door de overheid serieuze maatregelen genomen tegen dit soort Ou-dejaarsnacht terrorisme? Pas als erover enkele jaren 22 woningen in de as worden gelegd? A. van der KooijAmstelveen {ingezonden brief Trouw 7-1-2008]
Deze opmerkingen, een ingezonden brief in de NRC over het verbieden van vuurwerk door de gemeente en een bericht de volgende dag over de materiële en immateriële schade van het evenement, leidde tot de volgende ethische vraag: “Moet de overheid het particulier vuurwerk verbieden?”
Voor docenten die in hun lessen over ethische keuzes en ethiek nabije voorbeelden willen gebruiken lijkt me dit een uitstekend voorbeeld.
Welke belangen weeg je hierbij tegen elkaar af?
Wat zijn de gevolgen van het kiezen voor ieder van deze belangen?
Welke waarden zitten er achter die belangen?
Zijn er alternatieven voor het vuurwerk’festijn’ dat we in Nederland jaarlijks hebben? Hoe doen ze het in andere landen?
Wanneer word voor jou de prijs te hoog? Wanneer zijn de kosten te hoog in vergelijking met de opbrengsten?
Zeker kort na de jaarwisseling moet het voor docenten [en eventueel ook leerlingen] via enkele gerichte zoekacties op Google en andere zoekmachines mogelijk zijn relevante informatie te vinden, waarmee leerlingen in groepjes aan de slag kunnen.
Mijn eigen invulling zou zijn:
In groepjes gaan leerlingen met het gevonden materiaal aan de slag en proberen in eerste instantie zoveel mogelijk feitelijk materiaal te vinden. Wij werken in onze lessen ethiek met het ‘simpele’ model van S +W > N ofwel op basis van een goede situatie-analyse en het afwegen van waarden wordt een norm gevonden, die verantwoord kan worden naar anderen toe. Het belangrijkste voor leerlingen in deze is dat ze beschikken over redelijk betrouwbare feiten. Zeker in het vak levensbeschouwing schijnen ze weleens te willen vergeten dat ook hier feiten redelijk heilig zijn, als het erom gaat tot ethisch verantwoorde beslissingen te komen.
Een groepje presenteert zijn feiten; andere groepen vullen die feiten aan. Betwiste feiten krijgen een vraagteken.
De volgende vraag is welke waarden er achter wel of geen vuurwerk laten gebeuren zitten. Die komen op een tweede bord en bij de leerlingen op papier.
Daarna is de vraag: als je naar de feiten kijkt en telkens een waarde als belangrijkste voorop stelt, wat zou dan een goede norm zijn? Door met elkaar alle waarden serieus te nemen en te bezien, wat dan mogelijke normen zijn, houd je een redelijke openheid, wat een aantal vervelende welles-nietesgesprekken tegengaat. De leerlingen zien de uitkomsten van iedere redenering en hoeven niet meteen te kiezen.
Het eind is voor mij in ieder geval een persoonlijke verwerking van de totale analyse: hoe ziet jouw persoonlijke ethische analyse van het vuurwerkvraagstuk eruit:
Wat is voor jou de situatie-analyse?
Welke waarden spelen er voor jou mee en wat is daarvan de volgorde?
Tot welke norm kom je in deze ethische kwestie en leg goed uit wat jouw redenering is.
Het persoonlijke eindproduct van de leerling kan eventueel door de docent beoordeeld worden, maar komt in ieder geval in het levensbeschouwelijke portfolio van de leerling terecht. Het is interessant om enkele jaren later op deze analyse terug te blikken en je af te vragen of je er nu nog zo over zou denken.