Uitgeverij W.v.d Oever
Lange Brugstraat 9 4871 Cl Etten-Leur 076-5015160 wvdoever@gmail.comIn het verleden heb ik vaker gewezen op het feit dat de kans groot is dat leerlingen uiteindelijk veel minder tijd besteden aan de vakken van de tweede fase dan in de officiële lijsten gesuggereerd wordt. Zeker voor een vak als levensbeschouwing dat in het gunstigste geval beschikt over 160 klokuren op het vwo en 120 op de havo is een verlies van tien uur al behoorlijk vervelend. Dat vakken die tot over 300 uren mogen claimen niet zo nauw kijken begrijp ik tot op zekere hoogte, maar voor mijn eigen vak wil ik wel boter bij de vis.
Als we de contacturen afgetrokken hebben van het aantal beschikbare uren, weten we hoeveel tijd de leerling nog aan ons vak te besteden heeft. Met mijn uiteindelijke rekensom zal ik u niet lastigvallen. Wel wil ik een manier laten zien, waarvan ik denk dat er meerdere vliegen in een klap mee te slaan zijn.
Ik heb dat ‘leerroute dood H5’ genoemd.
Hulpmiddelen
Daarbij maak ik gebruik van de volgende zaken:
• TDG7 ‘Dood in het leven’
• Het overzicht van de leerroute voor de leerling
• teksten op www.zininschool.info
• een wiki, die vorig jaar werkte via zininschool.info
Dood in het leven
Als basismateriaal gebruik ik het project ‘Dood in het leven’, dat een aantal artikelen, opdrachten en verwijzingen naar video-materiaal bevat.
We gaan uit van simpelweg drie vragen:
• Wat is het dominante perspectief t.a.v. de dood in onze samenleving?
• Zijn er ook alternatieven voor dat perspectief?
• Wat is uiteindelijk voor mij de beste manier van denken en handelen?
We laten de leerlingen de verschillende kanten van omgaan met de dood, het afscheidnemen en het omgaan met stervenden zien. Duidelijk laten we weten dat het gaat om een eigen reflectie op de manier waarop we omgaan met de dood en wat voor ons het beste is. Wie na afweging aan het eind van de lessenreeks besluit dat het vigerende dominante perspectief voor hem of haar het beste is, heeft in ieder geval een bewuste keuze gemaakt na andere perspectieven serieus genomen te hebben.
Het boekje valt uiteen in vier blokken:
• Het dominante perspectief zoals wij dat zien als makers van het boekje;
• De relatie tussen dood en leven;
• Omgaan met sterven en stervenden;
• Waardig afscheidnemen.
Het papier met de leerroute
De leerling krijgt aan het begin van de lessenserie uitleg over de te volgen werkwijze.
• Zhij heeft circa 13 uur aan het thema dood te besteden.
• Een deel ervan zijn de contacturen van 70 minuten.
• Per contactuur krijgt de leerling 20 minuten om per les opmerkingen op zijn wiki-pagina te schrijven.
• Wie een les mist, ziet op het leerroute-papier welke alternatieven zhij heeft om die 90 minuten [70+20] alsnog te halen.
• Aan het eind van de lessenserie krijgt de leerling uitgebreid tijd om de afrondende opdrachten te maken.
Extra teksten
Om de keuzemogelijkheid voor de leerlingen zo groot mogelijk te maken en haar niet alleen te laten kiezen uit de mogelijkheden in het boekje heb ik diverse teksten die ik eerder op de weblog levensbeschouwing op www.zininschool.info heb gezet gebruikt als keuzemateriaal. De leerling die door afwezigheid lessen gemist heeft kan uit de extra materialen kiezen om aan zijn 13 uur te komen. Alle opdrachten die in de leerroute zijn opgenomen krijgen een [geschatte] tijdsinvulling, De leerling die een les mist, kiest zijn opdrachten die samen goed zijn voor 90 minuten werken.
Wiki
Iedere leerling krijgt een eigen wiki-pagina van mij, die hij gedurende de lessen die we aan de dood besteden moet bijhouden. Het gaat me er niet om dat zhij overneemt wat de docent op bord heeft geschreven of de samenvatting van een video die we gezien hebben. Het gaat me erom dat de leerling per les een aantal zaken noteert waar hij verbaasd, geërgerd over was, waar hij helemaal mee eens was of waarmee zij vreselijk van mening verschilt. Ik verwacht van mijn leerlingen een actieve, geen passieve houding.
Alles wat zhij op de wikipagina gezet heeft, moet zhij bij het inleveren van de afrondende opdrachten als bijlage mee inleveren.
Doelstellingen
Met deze werkwijze hoop ik het volgende te bereiken:
• Leerlingen hebben een transparant beeld van wat ik hen vraag in de uren waarin hen mag belasten;
• Leerlingen worden geactiveerd gedurende de les: de meesten zie ik nu aantekeningen maken;
• Leerlingen nemen de uitingen van medeleerlingen serieuzer. Als ik meld dat de opmerking van een leerling me aan het denken zet of ik meld dat ik zo nog nooit de zaak bekeken heb, vliegen de pennen over het papier. Ik moedig hen ook aan te reageren op elkaars uitlatingen, want elke reactie - ook als die negatief is - kan als een compliment gezien worden: jouw opmerking was de moeite waard om op te reageren!
• Leerlingen kijken bij elkaar, welke reacties gegeven worden. Ik accepteer ook dat ze dingen van anderen overnemen, als ze maar de bronnen aangeven en er ook zelf iets aan toevoegen. Als ze al niet reageren op elkaar in de les, buiten de les in hun wikimomenten doen ze het wel.
Beren op de weg
Het werken met een wiki kan ook problemen oproepen: ieder met een wachtwoord, dat voor iedereen op pbwiki hetzelfde is, kan mijn teksten zien, zeggen leerlingen. Dat is waar, dus waarschuw ik hen om geen privacygevoelige informatie op hun pagina te zetten, waar een ander mee aan de haal kan gaan.
Wie op mijn pagina kan komen, kan mijn gegevens ook tegen mijn zin veranderen. Dat is zo, maar alles wat veranderd wordt, wordt geregistreerd en alles wat veranderd is kan door de administrator weer ongedaan gemaakt worden. Ik laat duidelijk zien dat de veranderaar opgespoord kan worden.
Momenteel ben ik vier weken aan het werk met de dood in havo 5. Recent bezoek aan de diverse wikipagina’s laat me zien dat niet iedereen al bezig is. Ik heb de laatste les aangegeven, dat wie na drie weken nog zaken moet invullen van de eerste les, van mij weinig geloofwaardigheid hoeft te verwachten. Ik zal dan ook aan het eind van het weekend die pagina’s die echt onvoldoende zijn danwel niet ingevuld zijn, afsluiten - de administrator kan pagina’s locken, zodat er op die pagina niets veranderd of toegevoegd kan worden - en wie een afgesloten pagina heeft, mag aan het eind van het traject twee extra levensbeschouwelijke vragen van 1,5 pagina aan zijn opdracht toevoegen.
Positief gestemd
Vorig jaar heb ik voor de eerste keer deze werkwijze gepraktiseerd met V5. Ik had toen een wiki-pagina voor iedere leerling via de wikimodule van zininschool.info. Voordeel hiervan was dat de leerling moest inloggen om bij zijn bestanden te komen. Zo waren de pagina’s alleen toegankelijk voor de medeleerlingen van V5. Tweedeklas leerlingen die in zininschool.info aan een andere opdracht werkten, konden er ook niet in. En omgekeerd. Leerlingen die binnenkwamen waren herkenbaar aan hun e-mailadres, wat hen herkenbaar zou maken in geval van mishandeling van de wiki-pagina’s van anderen. Bijkomend voordeel was dat de leerlingen ingelogd waren in zininschool.info, zodat ze ook meteen toegang tot de weblog levensbeschouwing hadden. Of leerlingen in de pbwiki-pagina’s meer kwaad kunnen aanrichten, moet nog blijken. Dit jaar heb ik het voor de verandering met een publieke wiki geprobeerd.
Mijn ervaringen tot nu toe zijn van dien aard, dat ik ook andere thema’s zoals relaties en seksualiteit op deze wijze wil begeleiden, want het levert een heleboel positiefs op.
Reacties op en vragen naar aanleiding van deze manier van werken zijn natuurlijk zeer welkom.