Uitgeverij W.v.d Oever
Lange Brugstraat 9 4871 Cl Etten-Leur 076-5015160 wvdoever@gmail.comIn het Nederlands Dagblad verschenen 7 juli de volgende berichten over het [groot] eindexamenvak godsdienst.
Godsdienst nauwelijks examenvak van onze redactie binnenland DEN HAAG - Slechts drie scholen in Nederland maken komend cursusjaar gebruik van de mogelijkheid een nieuw examenvak over godsdienst en religie in te voeren. Het gaat om twee gereformeerde en een protestants-christelijke school voor voortgezet onderwijs. Andere scholen zijn nog bezig met het opzetten van het nieuwe vak. Dit zijn voornamelijk orthodox-christelijke scholen. Vanaf augustus 2007 mogen scholen in het examenprogramma voor de havo en het vwo een keuzevak over religie en levensbeschouwing aanbieden. Dit vak staat los van het al bestaande vak godsdienst op christelijke scholen.
Het bestaande vak godsdienst telt tot op heden helemaal niet mee voor het eindexamen. Ook daarin komt vanaf volgend cursusjaar verandering. Scholen mogen het bestaande vak laten meetellen in het zogenoemde combinatiecijfer, samen met bijvoorbeeld algemene natuurwetenschappen, culturele en kunstzinnige vorming of het profielwerkstuk. ,,Ongeveer de helft van de protestants-christelijke scholen geeft godsdienst die examenstatus’‘, zegt adviseur Paul Boersma van de protestants-christelijke Besturenraad. ,,In het orthodoxe onderwijs kiezen bijna alle scholen ervoor en in het rooms-katholiek onderwijs naar schatting 30 procent van de scholen.’‘
Het nieuwe godsdienstvak wordt volgend jaar echter alleen ingevoerd op het Christelijk Lyceum in Veenendaal, de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad (GSR) in Rotterdam en het gereformeerde Greijdanus in Zwolle. De andere twee gereformeerde scholen waren nog niet klaar voor de invoering van het vak dat Mens en Religie gaat heten, zegt Huib van Leeuwen, sectordirecteur havo/vwo op de GSR en voorzitter van het Gereformeerd Identiteitsplatform waarin de vier gereformeerde scholen samenwerken. Het nieuwe vak is breder dan het huidige vak godsdienst, zegt hij. ,,In het oude vak godsdienst krijgen leerlingen de geloofsleer, ethiek en kerkgeschiedenis vanuit onze gereformeerde identiteit. Onderwerpen van Mens en Religie zijn bijvoorbeeld de wereldgodsdiensten en de grote filosofen.’‘
Scholen krijgen de ruimte het vak in te vullen in overeenstemming met hun eigen godsdienstige kleur. De inspectie gaat het vak niet inhoudelijk toetsen, weet Paul Boersma van de Besturenraad. ,,Scholen mogen juist door middel van het vak vorm geven aan hun eigen identiteit.’’ Hij is op de hoogte van één protestants-christelijke school, die het nieuwe examenvak een jaar later invoert en verwacht dat steeds meer scholen zullen volgen. Ook start in 2008 een aantal reformatorische scholen met het vak Religie, Mens en Samenleving. Zij zijn nog bezig met het opzetten van het lesprogramma.
Denken over wereldreligies, filosofen, rituelen en liturgie
door onze redacteuren Aaldert van Soest en Ardjan Logmans
Vanaf komend cursusjaar mogen scholen voor voortgezet onderwijs een compleet nieuw examenvak godsdienst aanbieden. Een protestants-christelijke en twee gereformeerde scholen bijten het spits af. Andere gereformeerde, protestants-christelijke en reformatorische scholen volgen een jaar later. DEN HAAG - Op het Christelijk Lyceum in Veenendaal volgen zo’n vijftien vwo-leerlingen volgend jaar het nieuwe examenvak Geloof, Leven en Filosofie. In het vak worden vanuit de geschiedenis grote religies en filosofische stromingen behandeld, van bijvoorbeeld de islam tot new age. ,,We leggen leerlingen geen overtuiging op’‘, zegt Yvonne Admiraal, afdelingsleider havo/vwo van de protestants-christelijke school. ,,Dat past niet bij onze school, die nogal pluriform van karakter is. Wij vinden het belangrijk dat leerlingen de dialoog aangaan met andersdenkenden en leren zelf argumenten te vinden voor hun standpunten.’‘
De Veenendaalse school is de enige school in protestants-christelijke hoek, die volgend cursusjaar al gebruikmaakt van de mogelijkheid om naast het bestaande vak godsdienst een nieuw examenkeuzevak over religie in te voeren. Ook twee gereformeerde scholen - het Greijdanus in Zwolle en Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad - starten daar volgend jaar al mee. Andere gereformeerde, reformatorische en protestants-christelijke scholen zijn nog niet klaar met het opzetten van een lesprogramma.
Godsdienst is tot op heden geen examenvak. In het bijzonder onderwijs worden uren uit het ‘vrije deel’ ingevuld met het vak godsdienst. De resultaten tellen echter niet mee voor het eindexamen.
Ook daar komt volgend jaar verandering in. Scholen mogen het al bestaande vak laten meetellen in het zogenoemde combinatiecijfer, samen met bijvoorbeeld algemene natuurwetenschappen, culturele en kunstzinnige vorming of het profielwerkstuk. ,,Ongeveer de helft van de protestants-christelijke scholen geeft godsdienst die examenstatus’‘, zegt adviseur Paul Boersma van de protestants-christelijke Besturenraad. ,,In het orthodoxe onderwijs kiezen bijna alle scholen ervoor en in het katholiek onderwijs naar schatting 30 procent van de scholen.’‘
Kritisch nadenken
Maar het nieuwe godsdienstvak, dat ook aanzienlijk meer uren zal beslaan dan het bestaande vak, wordt volgend jaar alleen in Veenendaal en op de twee gereformeerde scholen ingevoerd, bevestigt hij. De lesprogramma’s moeten worden getoetst door een universitaire theologische faculteit en een hbo-instelling, maar de scholen zijn verder vrij in de invulling.
,,Voor ons is cruciaal dat leerlingen kritisch leren nadenken over grote levensvragen’‘, zegt Yvonne Admiraal van het Christelijk Lyceum Veenendaal. ,,Leerlingen moeten onder meer een levensbeschouwelijke autobiografie schrijven. Daarin moeten ze proberen op basis van argumenten hun eigen positie te bepalen.’’ Hoewel het een breed vak wordt in Veenendaal, krijgen volgens Admiraal het christelijk geloof en de geschiedenis van het christendom in Europa wel relatief veel aandacht in het vak. ,,Er komen ook onderwerpen als liturgie en rituelen aan de orde.’‘
Gevarieerder
Op het Greijdanus in Zwolle en de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad (GSR) gaat volgend jaar een nieuw vak Mens en Religie van start. Het nieuwe vak krijgt meer dan twee keer zoveel uren dan het bestaande vak godsdienst en de onderwerpen zijn gevarieerder, zegt Huib van Leeuwen, sectordirecteur havo/vwo op de GSR en voorzitter van het Gereformeerd Identiteitsplatform waarin de vier gereformeerde scholen samenwerken. ,,In het oude vak godsdienst krijgen leerlingen de geloofsleer, ethiek en kerkgeschiedenis vanuit onze gereformeerde identiteit. Onderwerpen van Mens en Religie zijn bijvoorbeeld de wereldgodsdiensten en de grote filosofen.’‘
De gereformeerde identiteit gaat bij dit vak niet helemaal teloor, maar wordt iets zakelijker ingevuld. ,,Mens en Religie is meer vergelijkbaar met bijvoorbeeld natuurkunde. We onderwijzen de leerlingen allereerst in de natuurkunde, maar we gaan zingevingsvragen niet uit de weg. Bij het nieuwe vak Mens en Religie staat voor ons wel vast dat stromingen als het rooms-katholicisme en de islam niet gelijkwaardig zijn.’‘
Dat nog niet alle gereformeerde scholen het vak in augustus invoeren, komt doordat ze er nog niet allemaal klaar voor zijn. Een van de andere scholen heeft een leerkrachtentekort, weet Van Leeuwen. Reformatorische scholen voor voortgezet onderwijs beginnen pas in het schooljaar 2008-2009 met het nieuwe vak. Bert van Ojen, docent godsdienst aan het Van Lodenstein College in Amersfoort, noemt als reden dat de gereformeerde scholen mogelijk eerder begonnen zijn met het opzetten van een lesprogramma.
,,Het heeft er ook mee te maken dat de vier gereformeerde scholen op het gebied van godsdienstonderwijs homogener zijn dan de reformatorische’‘, zegt Paul Boersma van de Besturenraad. ,,Daardoor kunnen ze sneller tot een lesprogramma komen. Ook zitten in het gereformeerd onderwijs een aantal uiterst kundige, goed opgeleide godsdienstdocenten.’’ Volgend jaar begint naast het reformatorisch onderwijs ook het protestants-christelijke Groene Hart Lyceum in Alphen aan den Rijn met een nieuw examenvak godsdienst. Boersma denkt dat in de toekomst steeds meer scholen zullen volgen. Er zijn bij hem geen katholieke scholen bekend die een nieuw vak beginnen. En de ontwikkeling gaat helemaal langs het openbaar onderwijs heen, omdat daar godsdienst ook nog geen bestaand vak is.
Vijf pijlers
Lodensteindocent Bert van Ojen is als lid van de reformatorische projectgroep ‘godsdienst als examenvak’ sterk betrokken bij de opzet van het nieuwe vak Religie, Mens en Samenleving voor de zeven reformatorische scholen. Het vak krijgt vijf pijlers. Ten eerste wordt de plaats van religie in onze ,,liberaal gedomineerde samenleving’’ onderzocht. De andere thema’s zijn de relatie tussen geloof en wetenschap, methoden om de Bijbel te leren bestuderen, kennis van de theologie vanaf de Verlichting en christelijke spiritualiteit.
,,De reformatorische identiteit komt zowel bij het vak godsdienst als in het nieuwe vak sterk naar voren, maar de methodiek is anders’‘, licht Van Ojen toe. Het oude vak godsdienst geeft een overzicht van de geloofsleer en de kerkgeschiedenis. ,,Bij het nieuwe vak komen andere onderwerpen aan bod. Ook verschilt de te lezen literatuur. Bij Religie, Mens en Samenleving is deze ook wel eens niet christelijk gekleurd.’‘
[LIA 101]